... van Kuna tot Maya

 

Van de Atlantic naar de Pacific

Na de ontdekking van Amerika kwam al snel de teleurstelling: een korte route naar Azie was niet gevonden. In tegendeel: schepen moesten helemaal om Zuid-Amerika heen varen om bij Azie te komen. En ook de westzijde van de Amerikaanse continent was moeilijk bereikbaar: grondstoffen uit bijvoorbeeld Peru moesten eerst met pakezels het hele continent over gesjouwd worden voor ze naar Europa konden worden gescheept. Dat was allemaal tot daar aan toe, tot er in Californie goud werd gevonden aan het begin van de 19e eeuw. De behoefte aan een snellere verbinding tussen de Stille en de Atlantische Oceaan werd toen nog veel groter.

De isthmus van Panama is het smalste stukje land tussen deze twee oceanen. Het duurde dus niet lang voor er met enige moeite een spoorlijn werd aangelegd van de ene naar de andere kust. Maar dat betekende nog steeds tweemaal overladen: van schip op trein en weer terug. Al snel ontstonden dus plannen voor een kanaal om de twee oceanen met elkaar te verbinden. Na een mislukte poging door de Fransen, met tienduizenden dode arbeiders door malaria als gevolg waren het uiteindelijk de Amerikanen die erin slaagden om in 1855 een kanaal aan te leggen door de bergen van Panama van Panama City naar de kust in de provincie Colón: het Panama-kanaal.

Voor de Amerikanen was deze verbinding zo belangrijk dat ze zelf een zone van vijf mijl aan beide zijden van het kanaal in bezit hielden om hun belangen veilig te stellen. Op de lange termijn was dit natuurlijk niet vol te houden en na een verdrag in de jaren zeventig werd op 1 januari 2000 uiteindelijk de kanaalzone overgedragen aan de Panamezen.

De geschiedenis van de verbinding tussen de oceanen is vastgelegd in het Museo del Canal Interoceanico de Panama in San Felipe, het oude centrum van Panama City. Gisteren heb ik met twee nichtjes uit Nederland, Lieke en Marlijne, door deze wijk gewandeld, waar ze alle oude kerkjes aan het opknappen zijn en vandaag heb ik het museum bezocht. Daarna was het tijd voor een bezoek aan de Miraflores sluizen aan het Panamakanaal, een van de drukst bevaren waterwegen ter wereld. Miljaren tonnen aan containers en vracht worden daar jaarlijks van de ene naar de ander oceaan “getild” via een systeem van sluizen die de schepen omhoog de Panamese bergen in tillen en aan de andere kant weer naar beneden naar oceaanniveau brengen.

Conquest of Paradise

De San Blas archipel is een tropische eilandengroep in de Caribische Zee voor de kust van Panama. Een deel van de eilanden wordt bewoond door de Kuna indianen die daar in grote mate van zelfstandigheid leven in hutten van hout en palmbladeren en die hun dagen doorbrengen met vissen, duiken naar kreeften en andere schaaldieren en voor de vrouwen het maken van molas (kleurig gewoven doeken). Een bezoek aan de Kuna en de San Blas betekent eerst een drie uur durende rit door de heuvelachtige jungle over een onverharde weg die leidt naar een kleine steiger en een landingsbaan waar een (zeer) oude vliegtuigje staat. Vandaar kun je door de Kuna worden afgezet op een van de eilanden maar een stel vrienden die ik in Panama City had leren kennen lieten ons afzetten op het zeiljacht “Ilean” voor een drie dagen durende tocht langs eilanden zoals Gunboat Island en Chichime.

David, 55, “El Capitano”
David komt oorspronkelijk uit Texas en heeft een groot deel van zijn leven voor Chevron gewerkt. Zijn eerste vrouw en dochter van twee jaar zijn bij een auto-ongeluk om het leven gekomen en hij is gescheiden van zijn tweede vrouw. Ongeveer tien jaar geleden heeft hij het zeiljacht Ilean gekocht en vaart hij rond in de Caribische Zee. Eens in de zoveel tijd neemt hij een groepje backpackers een aantal dagen mee op zijn jacht om hen de San Blas eilanden te leren kennen. David is een vriendelijke man die naar eigen zeggen teveel drinkt maar verder zeer tevreden is met het leven dat hij leidt. Onze eerste kennismaking met David was meteen raak (letterlijk) en leidde tot de affaire die de rest van de reis bekend zou komen te staan als “fingergate”. Behalve ons waren er nog drie duitse backpackers op het bootje dat ons naar het jacht gaat. Die zouden een aantal dagen op een eiland bij een Kuna familie gaan verblijven. Helaas had David, die ook een fanatiek visser is, zijn hengel buitenboord laten hangen en toen we langszij kwamen bleef de haak in Andy zijn t-shirt hangen. Alex, een van de Duiters, probeerde snel de haak eruit te halen om te voorkomen dat hij in Andy zijn oog zou komen. Het resultaat: een enorme vishaak door zijn vinger en dus de lijn snel doorgesneden regelrecht doorvaren naar het Kuna “ziekenhuis” op het hoofdeiland Corti. Na het uitknippen van de haak, twee injecties en een flinke rol verband konden Alex en zijn vrienden verder naar hun Kuna familie en werden we alsnog naar de Ilean gebracht.

Gloria, 40, Columbiaanse kokkin
Afkomstig uit Medellin en daar al jaren werkzaam in een supermarkt kwam Gloria anderhalve maand geleden David tegen terwijl ze haar hondjes uitliet op het strand. David zocht een kokkin dus liet Gloria alles achter en stapte bij Dave op de boot om een aantal maanden wat van de wereld te zien. Zij kookt voor David en de gasten en is een fanatiek wietrookster. De marihuana wordt daarbij in blaadjes gerold en in plaats van een tip gebruikt ze een tropische noot waar een extra gaat in wordt geboord om te inhaleren. Uiteraard hebben we allemaal een noot gemaakt en Kris en Andy hebben nog een hele avond doorgebracht met het maken van mokken uit kokosnoten. Gloria spreekt alleen Spaans en David alleen Engels, dus erg veel communiceren kunnen ze niet met elkaar. Er wordt veel gespeculeerd over de "relatie" tussen David en Gloria: ze slappen samen in de kapiteinshut, maarna wat voorzichtig informeren concluderen we dat het vooral een gelegenheidsrelatie is: een gratis vakantie voor Gloria en wat gezelschap voor Dave.

D3 group Mamallena, flashpackers
De tocht maakten we met zijn vijven gemaakt. We hebben elkaar leren kennen in dorm room no 3 van het Mamallena hostel in Panama City. Sandra is na mij de oudste van de flashpackers aan boord. Sandra komt uit New York en is wel gesteld op een extra beetje luxe en een flashpacker is dus een backpacker die net iets meer te besteden heeft en dus iets luxer (flashy) leeft. Een paar keer per dag komt er een Kuno kano langzij om vis en schaaldieren of molas te verkopen. Sandra houdt wel van kreeft bij het eten en voor drie dollar kan je toch niet zonder schaaldier zitten? Liam en Kris zijn Schotten en trots op hun Schotse tradities. Kris heeft onlangs een wat ongelukkige relatie achter de rug, waarvan nog niet helemaal duidelijk is hoe het verder moet met hem en zijn Ashleigh. Liggend op het voordek starend naar de sterren voorziet vooral Sandra hem regelmatig van adviezen hoe hij hiermee verder moet. Andy komt uit Denver, Colorado en is de meest avontuurlijk en onafhankelijke van de groep: soms springt hij opeens overboord om naar een van de eilanden te zwemmen en een uur later weer terug te komen. Ik heb lange nachtelijke gesprekken met hem gevoerd over de verschillen in politieke en maatschappij tussen de VS en Nederland en we zijn het samen eens dat wij het toch wel iets beter geregeld hebben.

Ook leuk was het snorkelen met Andy en Kris onder leiding van Dave: de hele cast van Finding Nemo was op de koraalriffen aanwezig en later ook een school kwallen een een haai van anderhalve meter. De vissen die Andy en Dave hadden gevangen eten we later heerlijk op op een van de eilanden waar we ook visser Libeto ontmoeten, een vriend van Dave die Gloria en ons ook nog aan de nodige Kuna marihuana helpt.

Pimiento & Canelo, chihuahua’s
Gloria heeft twee chihuahua’s mee aan boord, een jonge met een zwartbruine vacht met de naam Pimiento (peper en zout) en een oude, lichtbruine die Canelo (kaneel) heet. De hondjes zijn Gloria’s beste vrienden en regelmatig gaan we met een bootje naar een van de eilanden om met de hondjes over het strand te wandelen. Als het zonnig is liggen ze lekker op je buik te slapen en als het wat afkoelt trippelen ze met zijn tweetjes over het dek.

Libeto, Kuna visser
Regelmatig komen de Kuna met hun kanootjes langszij maar op zaterdagavond verschijnt Kuna indiaan Libeto met zijn vriend. We bieden ze een glaasje whisky aan, en nog een glaasje en je kan wel raden hoe het gaat: enkele uren later is Libeto stomdronken en zelfs zijn kleine beetje Spaans is onverstaanbaar geworden. Als hij dan ook nog de Kuna death grip toepast op Andy en mij besluiten we dat het tijd voor hem is om naar zijn eiland terug te gaan. Zijn vriend is een uur eerder al vertrokken met de kano, dus we moeten Dave wakker maken en samen brengen Dave en ik de Kuna weer terug naar zijn eiland. De volgende ochtend om half zeven komt er een kano langszij: de familie van de zatte Kuna, die waarschijnlijk ergens in een hangmat zijn roes ligt uit te slapen, komt twee gerookte vissen van ruim een halve meter per stuk langsbrengen om zich te verontschuldigen voor de overlast van hun familielid. De vissen eindigen die avond in de salade en zorgen weer voor een prima maaltijd.

Na drie nachten snorkelen, zwemmen, boekje lezen op het dek, kennismaken met de Kuna en elke avond feest tot diep in de nacht hebben we ons de San Blas eigen gemaakt. Een prachtig paradijs in de Caribische zee waar je eigenlijk niet meer weg zou willen. Ik geef Dave een hand en wens hem een behouden vaart naar Columbia morgen... en wij gaan weer terug naar Mamallena’s en daarna.... richting Costa Rica.

 

 

 

 

 

 

250 miljoen jaar geschiedenis op het strand

Het is negen uur ’s avonds en het is donker op het strand van Tortuguero. Onze gids heeft een rode zaklamp bij zich en speurt het zand af. Dan ontwaren we de groene zeeschildpad: het beest met een schild van bijna een meter lang weegt meer dan honderdzestig kilo en heeft een kuil gegraven van bijna een meter diep waarin ze haar eieren komt leggen. Deze schildpad leeft wellicht ergens langs de kust van Florida, of wellicht langs het strand van Venezuela, maar komt altijd terug naar het strand waar zij zelf uit het ei gekropen is. De kuil die het beest gegraven heeft is dan ook om een stuk of honderd nieuwe eieren in te leggen. Nadat de eieren gelegd zijn gaat ze aan de slag om met haar voor en achterpoten de kuil weer te bedekken met zand en de eieren zo onzichtbaar op het strand te begraven. Dat doet ze met zoveel kracht dat ik op anderhalve meter van de kuil ook bijna onder het zand wordt begraven. Over drie maanden komen de eieren uit en wurmen de jonge schildpadjes zich naar boven en dan in een rechte lijn naar zee om vervolgens zich vol te vreten met zeegras en richting de kust van Florida te zwemmen. Of misschien toch Venezuela?

De eerste primaten kwamen zo’n 60 miljoen jaar geleden opduiken, stierven vervolgens bijna uit, op een paar groepen na zoals de lemuren, de lorissen en natuurlijk de antropoiden, waar de mensen en de apen onder vallen. Pas 25 miljoen jaar geleden ontstonden de smalneusapen die iets weg hebben van hoe wij er tegenwoordig uitzien en de gemeenschappelijke voorouders van mensen en chimpansees is niet meer dan 4 miljoen jaar oud. Het menselijk geslacht (Homo) zelf is pas 2 miljoen jaar geleden ontstaan.

Schildpadden bestaan echter al een kwart miljard jaar. Zij waren en voordat de eerste dinosauriers ontstonden en toen 65 miljoen jaar geleden de grote meteoriet een einde maakte aan de tijd van de dinosauriers en de tijd van de zoogdieren inluidde bleef de schildpad gewoon bestaan en zelf de populatie bleef grotendeels in stand. Bovendien is de schildpad in al die 250 miljoen jaar vrijwel niet veranderd. Anders gezegd: schildpadden zijn een van de grootste evolutionaire successen van moeder natuur. Maar waar ijstijden en meteorietinslagen er al die tijd niet in zijn geslaag om de schildpad te laten uitstervern heeft de moderne mens dat in de afgelopen 100 jaar wel bijna voor elkaar gekregen. De naam groene zeeschildpad komt dan ook niet omdat de schildpad zelf groen is, want het beest is bruin, maar die soep die je er van kookt heeft zo’n mooie groene kleur. Daarom staat het beest in het Nederland ook wel bekend als de soepschildpad.

Nog zo’n evolutionair succes zijn de groep krokodilachtigen, die ook al tijdgenoot van de dinosauriers was, maar pas zo’n 90 miljoen jaar geleden op het toneel verscheen. De directe voorouders, die veel op krokodillen leken, liepen overigens al twee keer zo lang op de aarde rond en de krokodillen zijn net zo verwant aan de dinosauriers als de apen aan de mensen. Aardig om op te merken is nog dat dat dus betekent dat de meeste aan de krokodil verwante nog levende groep dieren de vogels zijn en niet bijvoorbeeld hagedissen of slangen, die eerder verre neven genoemd kunnen worden.

 

Het Tortugeuro Nationaal Park in Costa Rica is een van de beste plekken om schildpadden en krokodillen (en de daaraan verwante kaaimannen) in hun natuurlijke omgeving te zien. Tijdens de vier uur durende boottocht van Moin naar het dorpje Tortugeuro (er gaan geen wegen heen) kan je ze haast niet missen.

 

 

Outdoor adventures

Centraal Amerika is niet alleen interessant vanwege de natuur en de cultuur, er is ook een hoop te doen voor de adrenalinejunkies. Om het bloed een beetje aan het pompen te krijgen heb ik me dus de laatste dagen ingelaten met wat actievere bezigheden, te weten raften, caynoneering, door grotten kruipen en een canopy tour met Tarzan swing.

Raften (en reddend zwemmen)
Een raft is een opblaasboot voor volwassenen waarmee je dan in plaats van op de sloot achter je huis over een bergrivier via allerlei stroomversnellingen afdaalt. De stroomversnellingen worden ingedeeld in verschillende klassen, waarbij level I een lichte stroomversnelling is en level VI de Niagara watervallen. In dit geval deed ik een level III/IV met twee Amerikaanse meiden en een in Panama wonende Amerikaanse vrouw met haar zoon en schoondochter. Schoondochter had nog geen ervaring maar zag wel op tegen de tocht. Zoon en ik mochten voorop als slagpeddelaars: je geeft dan het tempo aan aan de mensen die achter je zitten. Iedereen heeft een peddel en draagt natuurlijk een helm voor als je overboord valt. Hoewel ik wel enige ervaring heb met raften en dit niet het zwaarste parcours is wat ik gedaan heb, werd de trip toch nog spannend toen op een onverwacht moment in een stroomversnelling de raft dwars kwam te liggen en vervolgens over de kop ging. Dat gebeurt vrijwel nooit en had tot gevolg dat we met zijn allen onder de boot terecht kwamen. Ik wist me vrij snel weer boven water te krijgen en zag een van de twee Amerikaanse meiden onder water spartelen. Die heb ik dus stevig in de kraag gevat en boven water gesleurd. Daarna koppen tellen en concluderen dat onze gids de hevig geschrokken schoondochter boven water had gekregen en twee anderen op eigen houtje weer boven waren gekomen. De zoon was inmiddels een stuk voor de raft uitgedreven, maar kon door de sterke stroom niet aan land komen.

Omdat we met het raft nog op zijn kop niet verder konden gaf onze gids aan dat we het raft moesten loslaten en naar de kant moesten zwemmen. Dat deed is dus prompt, braaf als ik ben, hoewel met enige moeite en niet helemaal zonder blauwe plekken door de rotsen waar ik overheen gesleurd werd. Uiteindelijk slaagde ik erin om me vast te grijpen aan een rotsblok en me een kom in te werken waar de stroom (iets) minder sterk was. Een van de meiden kwam inmiddels ook aangespatterd, met haar peddel nog in de hand, waardoor ik haar via haar peddel ook naar binnen kon trekken. Even later kwam de Amerikaanse moeder langsspartelen die zich wanhopig ergens aan vast probeerde te grijpen en dankbaar mijn uitgestrekte hand aannam en mij daarbij bijna lostrok van mijn eigen rots in de branding. Gelukkig ging het net goed en kon ik haar ook naar binnen trekken. De gids had inmiddels de twee andere dames in veiligheid gebracht in dezelfde kom. Het grootste gevaar was toen geweken en de tweede gids die altijd in een kayak meevaart, had inmiddels het raft te pakken en was er in geslaagd die weer bovensteboven te krijgen. Met wat geklim en geklauter werkten we ons weer terug in de raft en inmiddels was de andere jongen ook weer gesignaleerd die verderop aan de kant had weten te komen. Eind goed, al goed dus en blij dat ik we in Nederland met al dat water een beetje behoorlijk hebben leren zwemmen. De meesten van ons konden uiteindelijk wel lachen om het voorval, maar schoondochter zie ik niet snel meer in een raft stappen.

Caynoneering Eenmaal aangekomen in La Fortuna, Costa Rica hadden ze een level IV+ rafting trip in de aanbieding. Omdat ik inmiddels de level III/IV wel gezien had, leek me dit een leuke nieuwe uitdaging. Helaas bleken er geen andere geinteresseerden te zijn in de dagen dat ik daar was, dus ging het feest over. Als alternatief ben ik toen een canyoneeringtocht gaan doen. Ik ben meer een man van het water dan van de bergen (ik ben niet zo’n klimmer) maar bij canyoneering hoef je alleen maar af te dalen, dus dat zag ik wel zitten. Dat afdalen gaat op een aantal manieren: korte stukjes wandelen, onlaag klauteren langs de rotsen, naar beneden springen waar het water diep genoeg is, afdalen aan een touw en verticaal abseilen door watervallen en langs rotswanden. Dit alles natuurlijk met de onvermijdelijke helm! Vooral het verticaal abseilen door en langs de watervallen was erg leuk. Ik had er nog geen ervaring mee, maar het bleek verbazingwekkend simpel. De grootste afstand die we afdaalden was hooguit een metertje of zeventig maar het uitzicht was fantastisch.

Toen we eenmaal beneden waren aangekomen en hadden gedouchet onder de waterval waarschuwde ik nog dat dit het moment is waarop de echte ongelukken gebeuren: de gevaarlijkste stukken, waarbij iedereen heel alert was, waren geweest en als men dan niet meer oplet gaat het mis. Ik werd hard uitgelachen en prompt gleed iemand uit op een steen om vervolgens keihard op zijn kont te vallen. Het “I told you so” lag natuurlijk op mijn lippen, maar ik ben altijd al zo’n bijdehandje dus ik heb me dit keer maar ingehouden. Toch bleek de les nog niet helemaal overgekomen want nog geen vijf minuten later en honderd meter verder ging het weer mis: een meisje van ergens in de twintig uit de groep sprong van een niet al te hoge rots in een niet al te diepe plas en dat laatste bleek een slechte zaak. Met een dubbelgeslagen enkele hing zij de rest van de tocht aan de schouder van onze gids. En toen kwam het zwaarte stuk: om terug te komen bij de startplaats moesten we meer dan 400 treden omhoog. Als ik dat had geweten! Nou ja, eenmaal boven stond er een heerlijke lunch op ons te wachten en het was die paar treedjes uiteindelijk meer dan waard.

De Venado grotten Veel mensen hebben waarschijnlijk wel eens een bezoek gebracht aan een grot. Maar het bezoek aan de Venado grotten was toch van een andere orde: we kregen weer de onvermijdelijke helm op, ditmaal met een ingebouwde lamp en ons werd aangegeven dat we geen camera’s etc. mee moesten nemen en alles wat we aanhadden zou nat en vies worden. Nou ben ik absoluut niet bang voor water, kan ik inmiddels ook goed tegen hoogte maar enige mate van claustrofobie (of zoals ik het noem: een gezond wantrouwen tegen het opgesloten zitten in kleine, nauwe ruimtes) is mij toch niet vreemd. Maar de beste therapie tegen elke angst is volop er tegenaan en dat is met de Venado grotten zeker gelukt. Het was geen wandeltoer met een gids in een gedomesticeerde grot zoals in Han in Belgie, dit was plat op je buik door gang van amper een halve meter met daarin twintig centimeter stromend water tijgeren. Hoe vaak Morten, Phoebe en ik niet “ Oh my god, are we really going to fit through that?” hebben geroepen weet ik niet. Overigens hadden we een tweede gids ingehuurd om met speciale apparatuur foto’s te maken als aandenken, en die schepte er een onwaarschijnlijk genoegen in om zich in het donker ergens te verstoppen en als Phoebe dan weer uit een gang gekropen kwam voor Chupacabra te spelen en met een luide grom onze arme Phoebs te stuipen op het lijf te jagen.

Een van de meest traumatiserende ervaringen was toch wel de doorgang die in goed engels het “birth canal” werd genoemd: een opening die zo smal was dat je er met je voeten vooruit doorheen moest wurmen. Ik kan wel vertellen dat ik daar wel voorgoed genezen ben van elke vorm van angst voor kleine ruimtes. Meer lol had ik dus bij het gangenstelsel met gangen ter grootte van de welkbekende glijbanen in de tropische zwemparadijzen, waar sterk stromend water door liep en je dus door de tunnels heen zwemt. Omdat in een pikdonkere grot te doen is toch wel even anders dan in Tropicana aan de Maasboulevard. Verder natuurlijk de nodige vleermuizen, spinnen en ander gedierte en nog een lesje geologie op de koop toe: doordat de Cocosplaat onder Midden-Amerika duikt (een tektonisch proces dat beter bekend staat als subductie) wordt dit deel van het continent langzaam omhoog geduwd. De grot was dus vroeger zeebodem en dat is duidelijk te zien in de gefossiliseerde schelpen en zelf een heel gefossiliseerd koraalrif. Een spannend tochtje dus met een natuurwetenschappelijk tintje.

Canopy tour met Tarzan swing De Canopy tour is een verplicht onderdeel van het verblijf in Costa Rica. De tour bestaat uit een tien- tot twintigtal ziplines die over de bomen van het regenwoud gaan. Een zipline is overigens gewoon de kabelbaan zoals we die kennen uit de diverse speeltuinen in Nederland, alleen dan wat langer (500 m), hoger (10-100 m) en sneller en je hangt eraan in een harnasje met een grote musketonhaak en een katrol die over de staalkabel rolt. Remmen doe je door met een speciale leren handschoen met je hele gewicht aan de staalkabel te gaan hangen. En verder draag je natuurlijk ook hier de nog steeds onvermijdelijke helm.

 

 

Na raften, cayoneering en de grotten was de canopy tour een redelijk matte aangelegenheid, maar het uitzicht over de bossen, de vallei en op de vulkaan was wel fantastisch. Als extraatje deden we ook nog de Tarzan swing: eigenlijk een grote schommel maar in plaats van op een zitje aan twee touwen hang je in een harnas aan een haak aan een lang touw aan een tak van een enorme boom en slinger je vanaf de berghelling het dal in en terug. Dat was wel aardig, om met grote vaart op het houten platformpje beneden af te schieten en dan net op tijd er langs te slingeren weer de bomen in. Het idee is natuurlijk dat je dit alles doet onder het uitschreeuwen van een zo echt mogelijk klinkende Tarzanschreeuw maar ik moet eerlijk toegeven dat me dat niet erg goed gelukt is. Mijn Tarzanimmitatie was dus echt waardeloos.

En toen werd het wel weer even tijd voor een museumpje, een restaurantje, een hangmat en een boek.